شَروند بَندر

چِکَک شَروند بَندر شیون اِیشه

شُو مَهتاب که دریا دیدن اِیشه

مِه یارُم لُو تیُو شَروند اَخُنه
گل اَندُمی که گُل پیراهن اِیشه

درخت ریشه دارن بنَدرِما
خَرابِ روزگارن بَندر ِ ما

لُو دریا همیشه تُشنه نشتن
ادامه ی اِنتظارن بَندرِ ما

شعر از زنده یاد صالح سنگبر

مِثِ شروندِ غریبُن

مِثِ شروندِ غریبُن ، غم ِعِشق تو مَخُندَه

نِصپ شُو ، اَندول ِچوکُم ، تو خیالم مَتَکُندَه

پای اُ گُوچاه هِندی ، پُشت دیوال ِشِکستَه

دَست و پام وا بَنِ سیسی ، توی بُتْخُنَه شُبَسْتَه

چه عَذابُن کِه تو نَتدا، بِی دِل بی کَس و کارُم

چه بَلا اُن کِه مه نَمدِی ، تا ول اِتکِه تو مُهارُم

نَمَدُنِستَه کِه هَر چه تو تگُ ، خُو و خیالِن

نَتَدُنستَه کِه آیندَه ، یَه گولُن ، یَه مُحالِن

شُوُ هَمْصِدای بارُن ، بِی تو چیچِکا مَگُفتَه

اَگه یک رو نَمَدیدِت ، دِلُم از غم شَپَدُفتَه

تو مِثِ بَهار عُمرِی ، گل سرخ بی نَهایت

مه پُر از خَزُن پیری ، همه گِلَّه و شِکایت

مِثِ مُرغ سَر بُریدَه ، تو دِلُم نَپَلپَتیدَم

هَنوزَم وا چِمِ کورُم ، بی تو رو وا رو نَدیدَم


ابراهیم منصفی (رامی)

جنوب

مه اَهل بندرُم خاکِ جُنوبُم
مه اَز مردم دلپاکِ جُنوبُم
مِه دلسُخته رو هَر خاکی بِنینُم
بیاد خاکِ نَم ناکِ جُنوبُم

انواع رطب

1خشال (Kheshal): خرمایی است زرد رنگ که وقتی هنوز رطب است رنگ زلالی و روشنی دارد و در نوع خودش زیباست .

۲ خاله زاری (Khalezari): خاله زاری هم زرد رنگ است و مزه ی خنکی دارد و نسبت به بقیه ی خرما ها شیرینی کمتری دارد . از این رو خاله زاری بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد .

۳ ملنگونی (Malengoni): این خرما قرمز رنگ میباشد و سرش نسبت به ته خرما باریکتر است و نسبت به خرماهای دیگر ظریفتر و شکننده تر است به این شکل که اگر به خرمای نارس او چیزی برخورد کند دیگر رطبش به بار نمی نشیند و خراب می شود .

۴ سردنگ(Sordang): همان سرخ دنگ یا سرخ دانه است . این خرما برعکس شکل ظاهریش که زمخت و بزرگ است رطبی نازک دارد که برداشتش به صورت دانه چین صورت می گیرد.

۵ آل‌مهتری (َAl mehtari): رطب زرد رنگ و شکل تقریبا درازی دارد و جزوء اولین خرماهایی هست که ثمر می دهد .
.
احسان رمضانی

میرداد کَلی اِیسُف

میرداد کَلی اِیسُف پیرمرد میرشکالی هسته که هر غایه مَدیدی مشغول کاری هسته یا سُواس بَن شَکه یا پری خرما مخصوص خرما سَله درست شَکه یا بی مُغ ون و لُمبورون هُو شَدا و همطو که مَشغُول هسته از کدیم و روزون خاش جونی شَ گُ ، ادم دیریا نبودی ولی کوهستان هم حکایت ون خاشی بی شُنوتن ایشستن ، میرشکال پیر اَ اهو گَردونی (شکار مخصوص اهو ) شَگُ و .... یَ دوفه اَز شکار اهو تعریف شَکه یتا اَ معلمون که فارسی زبون هسته دمبال مایَ و میرداد کَلی اِیسُف مجبورَ فارسی گپ بزُونت ، ایگُ اشترها را بَ رند اهوها فرستادیم تا بپیچوندشون من هم تو سنگر نشستم اِشتر سوارها اهو ها را اوردند و ای راه و آراه کردند من از تو سنگر تَه کَنگ (صدای تفنگ منظوری هسته ) زدم شون اهو هم پَل پلیسَکا زد و مُرد ، ای رفیک ما ایگُ خالو میرداد اینکه شتر را فرستادی و ای راه اراه کردی دونستم ولی این پَل پلیسکا را نَدونستم !!!!

...
مه وا دیدن ای عکس و سواس ون و تَک و تَکی و کلیون و دَمُوک و کوزه و بُرنگ وا یاد میرداد کهتم نادونم زنده یا نه انشالله زنده بشت و سالم
..
عکس : اشکان احترامی
..
کَلی اِیسُف = کربلائی یوسف
میرشکال = شکارچی
سُواس = نوعی پاپُوش
غایه = وقت
پری = ظرفی مخصوص نگهداری خرما که از برگ نخل درست می کنند
پَل پَلیسکا = دست و پا زدن (کهنوئی و رودونی )
دمُوک = بادزن دستی
بُرنگ = لیوان سفالی
تَک = حصیری که از برگ نخل درست میشه
.
.
Genow ....

برکه (برقعه)

کسی زمون شروع پوشش برکع تو جنوب نادونت . ، آیا ایرانی ن ، یا وارداتی ان ، پیش ا اسلام بودن یا بعد ا اسلام ، ا چه زمونی و صورت امروزی در هوندن ، ایشو همه مواردی ان که نیاز به تحکیک ایشه . ولی در زمون هجوم پرتغالی و بعد اش هم انگریزی ( انگلیسی ) و جنوب ایران ، زنون ای منطکه ، به ویژه منطکه هرمزگان و جزیره و ای پوشش جدا از حجاب خو و عنوان دور موندن ا ای چهم نیله و استعمارگر استفاده شوکه ، و همپای مردون مبارزه شاکه و حسرت یک تا نگاه تو چهم ای متجاوز شونوشت . و برکع به عنوان یک پوشش و یک ارزش تو لباس و فرهنگ خو حفظ شوکرد .

برکع پوششی ان که خیلی سال ون پیش حتی زمون پرتغالی ُ زنون منطکه هم بَی حجاب و هم و خاطر جلو گیری کردن ا نور آفتو رو خو شاکه . نکاب یه سره ای که فقط جای چهم روش خالی ان ، و هدف اولیه استفاده از ای پوشش حجاب هسته .

بعد ا ای دوره ، برکع طی دوره تکاملی خو و صورت امروزی در هوند ، که رنگ و طرح برکع نشون ادیت که شخص استفاده کننده متعلق به چه شهر و چه طایفه ای و یا چه منطکه ای ا سرزمین هرمزگان ان .
برکع و طور کلی تو بالاشهر وی بندر رواج ایشه ، ساکنون ا روی طرح و رنگ برکع اتونن تشخیص هادن که کسی که برکع ایزدن خانمی ان که هیش ایکرن ، یا مجرد ان ، و یا شو خو ا دست ایدادن ، و خاطر همی رنگ اش فرق ایشه .
تو منطکه ی بشاگرد ، مینو ، سیریک ، زیارت ، سندرک و جاسک ا برکع رنگی استفاده اکنن ( رنگی سوزندوزی بوده ).
زنون جَـوُن و متاهل و تازه عروسُ اَ رنگ وی سرخ و نارنجی و زنون متاهل و مسن تر و بچه دار ا رنگ وی دور کاب سیاه و بکیه هم سرخ استفاده اکنن ، کلا پیرزنُ ا برکع و سیاه استفاده اکنن .

برکه بالاشهری یا روستا وی نزیک و بندر تمام رو ( صورت ) اپوشونت . و فکط چهمو اگینی و برکع کالب کَلَک ( چانه ) اپوشوند .

برکع جزیره و و بکیه برکه و فرخ اکـُنت ، برکه جزیرتی کوتاه ن و یه نوار سیاه رو بـُرم (ابرو =BORM ) و رو دوماخ و یه نوار تغریبا پهن رو لو ( لب ) اپوشوند . و کیافه اش براق و رنگ اش هم سیاه ان .

پارچه برکع که وا رنگ براق << شیل برکع >> رنگ اکنن و همی ماده باعث ابووت که پارچه برکع محکم ببوت .
شیل برکع یه نوع رنگ شیمیایی ان که و برکع و رنگ سیاه متمایل و نیله ادیت .
بند برکع که دو طرف برکع ان . و حلکه ی برکع معروف ان ، و بعضی جاه و ا جنس طلا ان .
حلکه برکع عرض اش 2-3 سانتی متر و طول اش 5 سانتی متر ان .و دنباله پشت سر اش و بند وی رنگی تکمیل ابووت .
..
محمد امین

بردن ساخت 2

بعد از ایکه شوو حنا بندون که تموم بو و دست و پای داماد و عروس حنا و نقش بندی شوکه و وا سر عروس دعا شوکه همه ارن که صبا صبح اماده بشن برای خدمت تو روز عروسی دوماد که کار خیلی سنگینین..

اینجا لازم به ذکرن که روز هیش بعضی هون باهم قصد اکونن خانواده عروس و داماد یک جا نهار هادن به فامیل و دوست اشنا یا که هم که غیر
مثلا داماد به خانواده و دوستان و اشنایان خودی روز هیش دعوت اکونت و خانواده عروس هم به فامیلون خودی .
البته ای روز خیلی تلاش شوا که ماشالله بندریون فامیل و اشنا و دوستان همه دست وا دست هم از صبح ناشتا اتان و منجلون بار انوسن و اماده ابن که تا ظهر غدا درت بکنن و هادن به مردم .
وقتی رد ابی و نگاه اکونی حدود 20 تا منجل نهادن و بخار ازیش ازدن صحرا و اوراتر یه سایبون درست شوکردن وا چتری که زنون زیری وا کلیون کشیدن و مردون هم تکه تکه کردن گوشت و دگر کارون انجام ادادن خیلی حس خاشی ایشه .
وقتی که هم سر سفره نشتن و وا خنده و شوخی و کپ نزدن و اماده خواردنن خیلی خاشن.
بعدش هم که به دوماد افرستن جونشور تا به خود اماده بکن به شو عروسی .
عروس هم که وقتی از جونشور اتارنی نقل و نبات سرش اپاشن و صلوات افرستن و براش ارزوی خوشبختی اکونن.

شو عروسی هم که سازن و جفتی و بعضی هون هم که ارگ ارتارن
...
احسان رمضانی

بردن ساخت 1

رسم زیبا و باشکوه بردن لباس عروس یا همون ساخت یا به لهجه ی شهرویی رَک
هموطو که بیشتر شما عزیزون ادونی ، آماده کردن لباس عروس وظیفه ی خانواده ی دومادن و معمولن آماده کردن لباس برای عروس خیلی زودتر از مراسم عقد و ایجور چیزو شرو ابوت یعنی همون زمونی که چوک عاشق دخت بو و هر دو خانواده از ایی شوفهمی که عروس خانواده ایشو چه کسین دگه خانواده دوماد شروع به دوختن لباس برای عروس اکنن.
از دوخت انواع شلواروی بندری بگه تا انواع لباس های دگه و از ایجور چیزو . خلاصه بعد از اینکه کار دوختن لباس عروس به اتمام رسی کم کم موقع عروسی و بردن لباس ارست . تمام لباسویی که به عروس شودوختی خیلی با نظم و ترتیب خاصی بسته بندی اکنن و همه داخل صندوق های لباس قرار ادن تا آماده بردن به خونه ی عروس بووت.
زمانی که جومه و شلوار و بکیه چیزون ابرن خونه عروس اوشو اوجا خیلی شلوغ ابوت از فامیل و همیسایه دوست اشنا اتان به دیدن چیزونی که داماد ایواردن و شاو قبل از بردن لباس هم زنوی محله برای دیدن و تماشای لباس های عروس ارن خونه ی دوماد تا قبل از بردن لباس نگاه بکنن که خانواده ی دوماد به عروس آینده خو چه درست شوکردن.
شاو قبل از بردن لباس هم زنوی محله برای دیدن و تماشای لباس های عروس ارن خونه ی دوماد تا قبل از بردن لباس نگاه بکنن که خانواده ی دوماد به عروس آینده خو چه درست شوکردن.
حالا نوبت بردن لباس یا همون ساخت ابو که ایی رسم یکی از زیباترین مراسم در عروسی جنوبین . معمولن مراسم بردن رَک یا ساخت همراه با نواختن گروه سازی و رقص و پایکوبی مردم همراهن . بردن ساخت از خونه ی دوماد شروع ابوت و در طول مسیر همه رقص و پایکوبی اکنن و تا به خونه ی عروس ارسن و صندوقوی لباسی وارد خونه ی عروس ابوت و بعد که لباسو وارد خونه ی عروس بو ، دوباره صندوق رَِکی باز اکنن و همه ارن تماشا و در نهایت مراسم بردن لباس به پایان ارست . همیشه رسمن که صندوق لباس رو سر اعضای خانواده دوماد بووت و اوشو لباسو بوورن خونه عروس . اوجان که خیلی دیدن شه و چمک کردن مردم خیلی زیبان با نوای خش ساز .
در بعضی از جاهون رسمن که شو عروسی اتان و هر نفر مبلغی به داماد هدیه اکونن و پدر داماد و کسی که تحویل گیرندهن اسمشو انویسید و مبلغ اهدایی اون فرد هم ازنت .
جالب تر از ای هم ایجان که در قسمت بعد از عروسی شمیلی ها پشت انوسیم که واقعا گرم و جالبن
..
احسان رمضانی

یادتن 13

یادِتِن آدم ساده هَستَریم / یادِتِن که بی اِفاده هَستَریم
زیر پامُو پَریتَک غُالی نَهَ / لَوِ مواَ خَندهُ خالی نَهَ
دِلِمُو شاهِن اَ مِهرَبُنی یَهَ / رو لُوُ کِصِ ه یِ هَمزَبُنی یَهَ
باشه که زِندگِیمُ تِراز نَهَ / دَسِمُو پیشِ کسی دراز نَهَ
باشَه که سُفره ی َ رَنگین مُنَهَ / یه نفر آدم غمگین مُنَهَ
همه جا مِهرُ وفا بَدِی نَهَ / گَپ اَ بومی گَپ اَ سرحدی نَهَ
یادِتِن ما دگه دَه مرد نَهَریم / اسیر تریاک وُ اِی گَرد نَهَریم
پریتک = پاره حصیر بافته شده از برگ درخت نخل
غالی = قالی
لُوِمو =لب هایمان
شاهن پُر . لبریز
کصته = قصه
تراز = میزان
سرحدی = به غیر بومیان اطلاق می شود
ده مرد = کنایه از گیر کردن . نه راه پس و پیش داشتن
.
محمد مذنبی